درسنامه بازی های پرورشی  -5

درسنامه بازی های پرورشی  -5

بازی از دیدگاه اسلام

مدرس : عبدالله حمزه یی

 همكاران جديدالاستخدام ميتوانندازطريق تلگرام با شماره 09126169184 ارتباط برقرار كنند

تقسیم بندی بازیهای پرورشی

              در اين بخش به بيان انواع بازي ها بر اساس محيط بازي مي پردازيم . با توجه به اينكه عنوان درس بازي هاي پرورشي است و بازي ها پرورش در محيط كلاس ، حياط يا محوطه ي اردوگاه انجام مي شوند ، بازي ها را بر اساس امكان اجرا در محل بازي ارائه مي دهيم :

الف) بازي هاي كلاسي

             در طول سال تحصیلی روزهایی وجود دارد که به علت نامساعد بودن شرایط جوی ، امکان فعالیت های ورزشی در هوای آزاد وجود ندارد و بچه ها باید بالاجبار ساعت ورزش خود را در کلاس بگذرانند . در چنین مواقعی مربی باید بیش از پیش قوه ابتکار و خلاقیت خود را بکار اندازد تا بتواند در محوطه محدود کلاس و عدم وجود امکان فعالیت های حرکتی ، ضمن ایجاد محیطی پر از نشاط ، به هدفهای تربیتی و پرورشی مورد نظر برسد .

نکات اساسی و پیش بینی های ایمنی :

الف) وقتی بازی کلاسی زمانی است که امکان هیچگونه استفاده از فضای بیرون موجود نباشد .

ب) همه بچه ها باید در بازی ها شرکت نمایند و از شرایط و امکانات برابر برخوردار باشند.

ج) دویدن مجاز نیست ، بچه ها تنها می توانند تند راه بروند .

د) سرعت نباید تنها عامل کسب امتیاز باشد .

و) روی میزها از اشیاء خالی باشد .

ه) در صورت امکان با کنار کشیدن صندلیها یا میز و نیمکتها فضای بازی را بیشتر کنید .

و) بچه هایی که نشسته اند باید از دراز کردن پاهای خود بر سر راه دیگران خودداری نمایند .

ن) جهت اجتناب از ایجاد مزاحمت برای کلاسهای دیگر سر و صدا را به حداقل تقلیل دهید .

ي) مواظب درجه حرارت و هوای سالم اتاق باشید .

 

1. جنگ عليه ستمگران

ويژگي بازي :  * تقويت روحيه ستم ستيزي  * افزايش تمركز حواس  * شركت تمام دانش آموزان كلاس در آن  * ايجاد نشاط و هيجان در دانش آموزان .

روش بازي :  * مربي از دانش آموزان مي خواهد هر يك نامي براي خود از يك ستمگر تاريخي معرفي كنند مانند هيتلر ، فرعون ، نرون و ... و نام ها را بر روي تخته سياه مي نويسد . سپس خود مربي بازي را اينگونه آغاز مي كند : مي گويد : من مي روم به جنگ (مثلاً) فرعون . بلافاصله بايد كسي كه خود را فرعون معرفي كرده از جا بلند شود و بگويد چرا فرعون ؟ مربي جواب مي دهد پس كي ؟ دانش آموز جواب مي دهد (مثلاً) نرون و سپس مي نشيند . در اينجا بايد دانش آموزي كه خود را نرون ناميده سريع بلند شود و بازي را ادامه دهد و بگويد چرا نرون ؟ .... هر دانش آموزي كه دير بلند شود يا غافل شود يا اشتباه كند يا نامي را كه قبلاً سوخته و خط خورده بكار ببرد نامش از روي تخته سياه خط خورده و مي بازد . اين بازي تا آنجا ادامه پيدا مي كند كه فقط يك نفر باقي بماند .

2. بازي بشين پا شو با مَضرب اعداد

ويژگي بازي :  * تقويت و تمركز حواس   * افزايش تفكر رياضي

روش بازی :  * ابتدا معلم روی موزاییک کف کلاس چند عدد که مضرب های 2و3 هستند را می نویسد. (مضرب عدد های دیگر هم که مورد نظر است می توان استفاده نمود). معلم از دو دانش آموز می خواهد بازی را اجرا نمایند. هر یک از دانش آموزان باید به صورت پرش جفت روی یک موزاییک بپرد ، ضمن پریدن ، نفر اول هر وقت به عددی که مضربی از 2 است رسید باید بنشیند و نفر دوم هر وقت به مضربی از عدد3 رسید باید بخندد. برای شادی و هیجان بیشتر می توان از بچه ها خواست که این حرکات را تند و سریع انجام دهند. در حین بازی می توان به جای نشستن و خندیدن، از دست زدن ، گریه کردن ، صلوات فرستادن و ... استفاده کرد .

 

3. شهر مجسمه ها

ويژگي بازي :  * کنترل و بهبود  تعادل  * تمركز حواس  * همه دانش آموزان كلاس مس توانند در آن شركت كنند  * مناسب دوره ي اول و دوم ابتدايي و اول متوسطه .

روش بازی : * دانش آموزان به طور دلخواه هر یک حرکتی را از خود نشان می دهند ناگهان معلم فرمان ایست می دهد و همه موظفند در همان حالت خود بی حرکت بایستند خنده و یا حرکت باعث اخراج بازیکن از بازی می شود. بازی تا مشخص شدن نفر نهایی ادامه دارد.

 

4. پیام را برسان

ویژگی بازی : * همکاری و دقت در ارسال و دریافت پیام

روش بازی :  * همانگونه که دانش آموزان در کلاس درس مستقر هستند به دو گروه مساوی تقسیم میشوند. مربی در گوش اولین نفرات هرگروه کلمه یا جمله ای را به عنوان رمز ادا می کند. پس از شروع بازی افراد هرگروه موظفند که پیام را به ترتیب به گوش یکدیگر مخابره کنند. در خاتمه گروهی که پیام صحیح را در مدت زمان کمتری ارسال نموده باشد یک امتیاز کسب خواهد کرد.شرینی بازی در آن است که در اثر سرعت انتقال، پیام دریافتی آخرین نفرات هیچ ارتباطی با پیام اولیه نداشته باشد.باید توجه داشت که پیام طوری مخابره شود که فقط نفر بعدی قادر به شنیدن آن باشد .

 

5. علامت در مرکز دایره

ویژگی بازی : *  پرورش تجسم و دقت

روش بازی : * مربی دوایری متحدالمرکز در تابلوی کلاس رسم می کند و آنها را به ترتیب از داخل به خارج امتیازگذاری می کند.

1 امتیاز                    2امتیاز                         3امتیاز                            4امتیاز و ...

آنگاه دانش آموزان را به چندگروه مساوی تقسیم کرده و افراد گروهها را یکی پس از دیگری به محوطه باز کلاس دعوت می کند. آنها ومظفند که با چشم بسته درحالی که تکه گچی در دست دارند بسوی دوایر فوق الذکر رفته و در داخل آنها یک اثر بگذارند و امتیاز بگیرند. گروهی که مجموع امتیازاتش بیشتر باشد برنده خواهد بود.

 

6. شیرینکاریها

ویژگی بازی : * بکار گیری عضلات بزرگ و موجبات رشد بدنی * کسب چالاکی و نرمش و انعطاف پذیری  * ازدیاد فدرت و کنترل بدن و تعادل  * ایجاد شادی و نشاط و خنده .

روش بازی : * از خصوصیات این بازی ها این است که بچه ها می توانند بوسیله آنها توانائیهای خود را بیازمایند . کثرت و تنوع شیرینکاریها سبب می گردد که هر بچه ای با هر نوع ساختمان بدنی در آنها شرکت جوید و با تلاش و کوشش خود به درجه ای از پیشرفت و موفقیت برسد که موجبات رضایت خاطرش را فراهم سازد و از طرفی این پیروزیها که در اثر مبارزه با نقاط ضعف خود بدست آورده باعث ایجاد اعتماد ، شجاعت و استقامت و پشتکار در او می گردد .

 

7. سنگ، کاغذ، قیچی

این بازی دو نفره می باشد و بيشتر جهت انتخاب فرد اول در انجام مسابقات انجام مي شود . مشت نماد سنگ ، دو انگشت سبابه و وسطی برخاسته (علامت V) نماد قیچی و کف دست باز شده نماد کاغذ می باشند . دو نفر بازیکن دستها را به پشت برده و همزمان می گویند: " سنگ، کاغذ، قیچی ". هر کدام می توانند دست خود را به عنوان یکی از نماد های بالا نشان دهند. ترتیب برتری هر یک از نمادها بر دیگری به صورت ذیل می باشد: برتری کاغذ بر سنگ، برتری سنگ بر قیچی، برتری قیچی بر کاغذ. شخص برنده شخصی است که نماد نشان داده شده توسط وی بر نماد فرد مقابل به شرحی که آمد، برتری داشته باشد. این بازی بیشتر به منظور تعیین بازیکن آغازگر بازی دیگری کاربرد دارد مانند گردو، شکستم .

 

ب) بازی های حیاط

1. زوو

ویژگی بازی : * شرکت همه دانش آموزان در بازی   * ارتقاء تنفس و بازده ریوی  * ایجاد شادی و نشاط و تحرک

روش بازی : * این بازی معرف غالب دانش آموزان می باشد . قبل از شروع بازی باید یک قطعه زمین به دو بخش تقسیم شده و با خط محدوده ی بازی مشخص شود . در این بازی بطور متناوب از هر گروه یک نفر شروع می کند به کشیدن زوو بصورت یک نفس و وارد زمین طرف مقابل می شود . به هر کدام از بازی کن های طرف مقابل که دست بزند آ« فرد سوخته و از بازی خارج می شود . نیز اگر بازی کن نفسش قطع شود یا کسی از خط بازی خارج شود یا فرد مهاجم را بگیرند که نتواند به زمین خود برگردد این افراد سوخته و از چرخه ی بازی خارج می شوند . در پایان بازی کن باقی مانده از هر گروه باشد آن گروه برنده ی بازی خواهد بود .

 

2. امدادیها

ویژگی بازی : * امدادیها متداول ترین بازی در همه کلاسهای ابتدایی است و بچه ها آنها را دوست داشته و از آن لذت می برند . * در امدادیها هر کودک فرصت می یابد که در بازیها شرکت جوید . * امدادیها سبب رشد و افزایش چابکی ، سرعت ، سرعت عمل عکس العمل شده ، تجربه کار گروهی را نیز به آنها یاد می دهد . در امدادیها با تاکید مربی به مراعات و پیروی از قوانین موجود در بازی ،  بچه ها بزودی یاد می گیرند که برای برنده شدن گروه باید بیشترین تلاش را ضمن در نظر گرفتن مقررات و قوانین بعمل آورند . * امدادیها بهترین وسیله برای فراگیری مهارتهای مختلف گروهی و عالی ترین وسیله تمرین و تکرار و بکار بستن مهارتها می باشند بازیهای امدادی مرحله انتقالی از بازیهای  « من» به بازیهای « ما» می باشد .

 

روش بازی :

الف) تقسیم کلاس به دو یا چند گروه مساوی ( قد – وزن ) از طریق ایستادن صفی به ترتیب قد و شماره 1 و2

ب) مساوی کردن گروهها با دادن نوبت اضافی به گروهی که تعداد آنها یک نفر کمتر دارد .

ج) نگهداشتن ستونهای امدادی به خط راست در پشت خط شروع

د) صبر کردن در پشت خط شروع به هنگام فرا رسیدن نوبت و دویدن بعد از تماس صحیح دست با نفر قبلی (این کار معمولا با دست راست صورت می گیرد )

و) انجام امدادی تا آخرین نفر حتی اگر گروه مقابل برنده شده باشد .

ه) مشخص کردن مسیر حرکت

چند نمونه از بازیهای امدادی :

امدادی با ظرف آب ، حمل توپ با قاشق ، چیدن و برچیدن ، دوی 100×4 متر امدادی ، ببرو بگذار ، رد کردن حلقه ، یکی پاس بدهد یکی بدود .

 

3. تکل یک پا

ویژگی بازی : * افزایش قوای بدنی بویژه در ناحیه ی پا  * افزایش تعادل

روش بازی : در این بازی افراد دو به دو با هم مبارزه می کنند به این شکل که دستها را بر روی سینه گذشته و بر روی یک پا می ایستند سپس بصورت لیله قدم برداشتن به هم تنه می زنند . هر دانش آموزی که تعادلش بهم بخورد و پای دیگرش روی زمین قرار گیرد می بازد . در مرحله ی بعد نفرات برتر با هم دو به دو مبارزه می کنند . این روند ادامه می یابد تا برترین فرد انتخاب شود .

 

4. طناب کشی

ویژگی بازی : * شرکت گروهی دانش آموزان  * فعالیت برنی ورزشی 

روش بازی : * این بازی نیازمند یک طناب بزرگ کنفی است . باید وسط طناب را علامت گذاری کنید و قسمت علامت گذاری شده را در مقابل بخشی علامت گذاری شده در روی زمین قرار دهید . به فاصله ی مساوی و به تعداد مساوی افراد دو گروه از دو طرف طناب را گرفته و با سوت داور طناب را می کشند . وقتی اولین نفر به خط وسط کشیده شود آن گروه بازنده خواهد شد .

 

5. گرگ شکاری

ویژگی بازی : * گروهی

روش بازی : * برای انجام این بازی به پنج بازیکن یا بیشتر نیاز است.در این بازی یک نفر گرگ می شود و باید بقیه بازیکنان را بگیرد.هر بازیکنی که دست گرگ به او بخورد باید سرجای خود بایستد (در گل گیر …

برای انجام این بازی به پنج بازیکن یا بیشتر نیاز است.در این بازی یک نفر گرگ می شود و باید بقیه بازیکنان را بگیرد.هر بازیکنی که دست گرگ به او بخورد باید سرجای خود بایستد (در گل گیر می کند) و تنها زمانی آزاد می شود که یک بازیکن آزاد با رد شدن از بین پاهای او، او را نجات دهد.

آخرین کسی که توسط گرگ شکار شود، گرگ بعدی خواهد بود و بازی از سر گرفته می شود.

 

درسنامه بازی های پرورشی - 4

درسنامه بازی های پرورشی -4

بازی درماني ، تقسیمات بازی

مدرس : عبدالله حمزه یی

 

بازي درماني ، بازي هاي پرورشي و فوايد آن

            بازی درمانی یکی از روشهای مؤثر در درمان مشکلات رفتاری و روانی کودکان است. بطور کلی بازی نقش مؤثری در رشد کودک دارد و در خلال بازی می‌توان به بسیاری از ویژگیها، مسائل و رشد کودک پی برد. بازیهای کودکان از نظر نوع ویژگیهایی که از خود ظاهر می‌سازند تفاوتهایی با یکدیگر دارند، هر چند انواع بازیها در گروههای سنی مختلف نقاط مشترکی دارند، اما نوع شرکت کودک در بازی اهمیت ویژه دارد. بازی درمانگر در واقع از موقعیت بازی برای ایجاد ارتباط با کودک استفاده می‌کند و تلاش می‌کند به تخلیه هیجانی او و حل و فصل مشکلات او در زندگی عادی‌اش بپردازد. ویرجبینا و اسلاین از بازی درمانگران مطرح در این زمینه هستند.

 

اصول بازی درمانی

          اسکلاین در سال 1982 اصول پایه‌ای را برای اجرای روش بازی درمانی معرفی می‌کند و معتقد است بدون رعایت این اصول رابطه و شرایط اولیه برای بازی درمانی ایجاد نخواهد شد.

         درمانگر باید به توسعه یک رابطه گرم و دوستانه با کودک بپردازد. این رابطه اهمیت شایان توجهی بر مؤثر بودن این روش خواهد شد. شاید درمانگر ناچار شود برای ایجاد چنین رابطه‌ای ویژگیهایی را در موقعیت بازی بپذیرد. همانطور که در شیوه های روان درمانی بزرگسالان ایجاد رابطه مفید بسیار ضروری و در واقع اساس کار است، در بازی درمانی کودکان نیز ایجاد چنین رابطه‌ای گام اول در شروع درمان است و بدون آن هیچ پیشرفت در کار درمان بوجود نخواهد آمد.

             درمانگر پذیرش بدون قید و شرط از کودک داشته باشد. به عبارتی کودک بدون در نظر گرفتن ویژگیهای خوب و بدی که دارد یا کارهای خوب و بدی که دارد مورد پذیرش قرار بگیرد. عکس این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که درمانگر والدین یا اطرافیان به کودک چنین می‌گویند: چون این کار بد را انجام دادی دیگر دوستت ندارم، گفتن چنین مطالبی به کودک یا ایجاد شرایطی که چنین پیغامی را به کودک برساند، در کودک احساس پذیرش بدون قید و شرط را خدشه‌دار می‌سازد. کودک لازم است احساس کند او را بدون در نظر گرفتن کارهایش دوست دارند، او موجود ارزشمندی است و اگر تنبیهی اتفاق می‌افتد کاری که توسط او انجام گرفته زشت بوده و نه شخصیت او. بر این اساس درمانگر تلاش می‌کند در طول جریان بازی درمانی چنین احساسی را در کودک زنده کند.

              باید شرایط و موقعیتی حاکی از احساس آزادی برای کودک بوجود بیاید. بازی درمانگر این کار را با کنار گذاشتن روشهای محدود کننده سخت گیرانه انجام می‌دهد، تا کودک احساس آزادی کند. این آزادی، آزادی در عمل و رفتار و همچنین آزادی در احساس را شامل می‌شود. بطوری که بتواند احساست خود را بدون احساس محدودیت ظاهر سازد. به عنوان یک مثال در یک جلسه بازی درمانی کودک چنین آزادی را احساس می‌کند که عروسک کوچکی را که نمادی از برادر کوچکتر است، مفصلا کتک بزند.

           درمانگر حضور فعال و عملکرد سریعی در جریان درمان دارد. بر حسب شرایط و موقعیتهایی که پیش می‌آید رفتارهایی که از کودک سر می‌زند به موقع وارد عمل می‌شود و با مداخله مثلا تفسیر احساسات و استفاده از رفتارهای جایگزین به کودک کمک می‌کند.

           درمانگر تواناییهای کودک را مهم و با اهمیت می‌شمارد و تلاش می‌کند و در فرصتهای مناسب از آنها برای حل مشکل استفاده کند. درمانگر برای این کار باید تلاش زیادی در جهت شناخت کودک و بویژه تواناییهای او انجام دهد و زیرکانه از این تواناییها به نفع کودک استفاده کند. به عبارتی به صورت فعالانه‌ای کودک را در جریان درمان شرکت می‌دهد و با تأکید بر مهارتهای او، او را در جریان درمان بطور مسئولانه هدایت می‌کند.

                در شرایطی که در جریان بازی درمانی ایجاد می‌شود بیشترین نقش اولیه را کودک ایفا می‌کند. کودک شرایط بازی را می‌سازد و بازی درمانگر به عنوان هدایت کننده و تفسیر کننده روشهای او را پیگیری می‌کند. درمانگر هیچ نوع بازی و شرایطی را برای کودک القا نمی‌کند و کودک را آزاد می‌گذارد تا به بازی بپردازد و درمانگر آن هوشیارانه بازی او را مورد بررسی قرار می‌دهد و از آن برای درمان کودک استفاده می‌کند.

               درمانگر تلاش نمی‌کند که فرآیند درمان را سرعت ببخشد. بازی درمانی به صورت تدریجی ادامه و گسترش می‌یابد تا به نتیجه مورد نظر برسد.

              در کنار آزادی و اختیار عمل که کودک در جریان بازی دریافت می‌دارد محدودیتهایی تنها با هدف نزدیک سازی درمان به دنیای واقعی اعمال می‌شود و توجه کودک را به مسئولیت خود و احساسات خود جلب می‌نماید.

 

موقعیت مناسب برای بازی درمانی

              بازی درمانی معمولا در کلینیکهای مشاوره و درمانی که مجهز به اتاق بازی کودک هستند، انجام می‌گیرد. در این اتاقها فضا و اسباب بازیهای مناسببرای بازی قرار داده می‌شود. اما در هر حال بازی درمانی را در هر مکانی که مجهز به یکسری وسایل مورد نیاز برای بازی باشد که رفتار عمل کودک را محدود ننماید، می‌توان انجام داد. این روش گاه در مهد کودکها و مدارس نیز ممکن است انجام شود.

 

کدام اختلالات با روش بازی درمانی می‌توانند درمان شوند؟

                 انواع اختلالاتی را که ریشه در احساسات و هیجانات کودک، سازگاری او با محیط و ... دارند، می‌توان با این روش درمان کرد. افسردگی کودکان، ترسهای کودکان، مشکلات رفتاری که ریشه اضطرابی دارند شب ادراری، ناخن جویدن، دروغ گفتن، پرخاشگری و ... را می‌توان با استفاده از این روش حل کرد.

انواع بازي

            تقسيمات متعددي براي بازي ها در نظر گرفته شده است كه جهت رعايت اختصار ما به يكي از اين تقسمات بسنده مي كنيم . البته عوامل متعددي در انتخاب نوع بازي دخيلند كه عبارتند از : تفاوت هاي فردي و ميزان سلامتي و سطح رشد جسمي و حركتي و بهره ي هوشي و جنسيت و خلاقيت و فرهنگ خانواده و موقعيت جغرافيايي بر همين اساس بازي به انواع گوناگون تقسيم مي شود :

 1- بازي هاي جسمي

                از قديمي ترين نوع باز ي هاست ، به ابزار مخصوص نيازمند است، هم به صورت انفرادي و هم به صورت گروهي انجام مي شود . براي مصرف انرژي اضافي بدن و نجات يافتن از خستگي و كسالت بسيار مفيد است و رفتارهاي نا آرام و پر خاشگري توام با عصبانيت كودك را كاهش مي دهد .

2- بازي تقليدي

             كودك به تقليد نقش ها يي مي پردازد كه آن ها  را باور ها كرده است . معمولا بهترين شخصيت ها براي شروع ايفاي نقش والدين ،برادران ،خواهران و دوستان هستند . كودك از ايفاي نقش آنان لذت برده و تجربه كسب مي كند . در دوره دبستان بيشتر نقش معلمان را تقليد مي كند و در حالي كه در دوره نوجواني از تقليد رفتار بزرگسالان دوري مي كند و به تقيلد رفتار هاي همسالان مي پردازد كه اين خود آغازي است براي هماهنگي و همسو شد ن با گرو هاي اجتماعي و ايفاي نقش هاي واقعي زندگي .

3- بازي هاي نمايشي

               كودك در تقليد از بزرگتر ها از لباس ووسايل مخصوص آن ها نيز استفاده مي كند مانند پسر كوچكي كه كت پدر را به تن كرده ، عينك او را به چشم مي زند و يا دختري بچه اي كه كفش پاشنه دار مادر را مي پوشيده و به زحمت راه مي رود.

4- باز ي هاي نمادي

              زماني كه كودك دستيابي به ابزار و وسايل مورد نياز خود را غير ممكن مي بيند ، نياز هاي و آروزهاي خود را با استفاده از وسايل نمادين و از طريق بازي بيان مي كند براي مثال بر تكه اي چوب سوار شده اين طرف و آن طرف مي رود  مانند اين كه  سوار بر اسبي شده و آن را هدايت ميكند اين نوع بازي يكي از بهترين شيوه هاي بازي درماني محسوب مي گردد.

 5- بازي هاي آموزشي

             مهم ترين وسيله آموزش كودك ، استفاده از وسايل باز مناسب است مانند مكعب هاي چوبي كه با جور كردن و دسته بندي كردن آنها با مسائل اساسي كودك با واقعيت موجود زندگي مي توان كرد .

            بازي هاي آموزشي موجب تقويت حواس و رشد قواي ذهني و اجتماعي مي شوند به شرط آنكه سعي كنيم كنترل اصلي بازي در اختيار كودك باشد . و جهت مسير آ ن را او تعيين كند .

 

 6- بازي هاي خلاقيتي

             كودك از طريق به وجود آوردن چيزي ، عقايد و احساساتش را اظهار مي كند ، مانند نقاشي ، موسيقي ، خمير بازي ، شن بازي و يا استفاده از لغات كه قادر مي سازد تا در اينده داستان شعر و نمايشنامه بنويسد.

 

توصيه هايي براي والدين . معلمين

1.   به بازي كودكان اهميت دهيم زيرا زندگي آنها در بازي شكل واقعي به خود مي گيرد .

2.   تلاش كنيم تا بازي هاي كودكان متناسب با فرهنگ و ارزش هاي خانواده باشد .

3.   با دقت در تفكرات خلاق و پويايي كودكان در حال بازي مي توانيم با چگونگي شخصيت آنها بيشتر آشنا شويم .

4.   در بازي كودكان دخالت نكنيم اما راهنما و كمك كننده خوبي باشيم .

5.   با همبازي شدن با كودكان راه دوستي ها را باز كنيم و راه پنهان كاري هاي دوره ي نوجواني را ببنديم .

6.   كاري كنيم كه بازي به صورت تجربه اي لذت بخش در ذهن كودك باقي بماند .

7.   براي توقف كردن بازي از امر و نهي استفاده نكينيم .

8.   با توجه به روحيه ي كنجكاو كودك به گونه اي او را راهنمايي كنيم كه به تفكر مثبت و انديشه خلاق و سازنده دست يابد.

9.   مراقب باشيم كه محيط بازي موجب آسيب جسمي فكري و يا رواني نشود .

10. در انتخاب نوع بازي به سن جنس و توانايي هاي فرزندمان توجه كنيم .

11. نوع و مدت زمان بازي فرزندمان را طوري كنترل كنيم كه از فشار هاي هيجاني و روحي بيش از حد دور باشيم

12. براي انتخاب الگوهاي صحيح زمينه ي مناسبي را براي باز ي هاي تقليدي كودكان نمان فراهم نماييم .

13. از محدود كردن در هنگام بازي بپرهيزيم

14. وسايل بازي را مناسب سن و رشد كودك تهيه كنيم

15. آداب اجتماعي و چگونگي رفتار با ديگران را ضمن همبازي شدن با كودكان مي توانيم به صورت غير مستقيم به آن ها بيا موزيم .

 

 

نقش بازی‌های خلاقانه در بروز خلاقیت شاگردان

                خلاقیت در بازی زمانی به منصه‌ي ظهور که کودکان ، خود را در انواع بازی‌ها سهیم بدانند. بازی های خلاقانه برای بیان تمایلات، احساسات، علایق ، ارزشها و اعتقادات کودکان بوده و تکیه‌گاهی برای قضاوت آنان است . این بازیها به خلاقیت کودکان کمک می‌کند و کودک در خلال بازی به ابتکار و اکتشاف می‌پردازد. مسايل را حل و اعتماد به نفس و جرأت پیدا می‌کند.

               کشیدن یک نقاشی می‌تواند برای کودک آرامش و آسایش فراهم سازد و کودک را از تنش‌ها و فشارها برهاند. وسایل این گروه از بازیهای آموزشی شامل نقاشی، مدادرنگی، گچ، خمیر، موم و سایر موادی است که کودک می‌تواند با آنها چیزهایی بسازد و ارايه دهد.

               بازی ، نقشي بسيار مهم دارد و پرورش‌دهنده‌ی روح و سبب شادی و انبساط خاطر کودکان می‌شود. بازیها، سطح افکار و روحیه را دوچندان می‌کنند و فقط در حیطه ورزش خلاصه نمی‌شوند. بازیهای آموزشی با وسایل متناسب با سن و فکر كودكان، نقش بزرگی در بارور ساختن افکار آنان دارد. بازی با هر وسیله‌ای به بچه‌ها آرامش روحی می‌بخشد و آنها را در مسیر زندگی تحصیلی و فهم مطالب درسی کمک می‌کند. بازی به بچه‌ها یاد می‌دهد که مسیر خوب و بد را انتخاب کنند و از مسیری که زیان‌آور است دوری کنند و از طرفی، بازی سبب رشد فکر و اندیشه‌های نو و بکر دانش‌آموزان می‌شود. بازی یکی از فعالیت‌های ورزشی است که نقش مهمی‌ در تأمین نیازها و احتیاجات جسمی ‌و روحی کودکان داشته؛ هم‌چنین در کودکان خلاق، نظم و هماهنگی همه‌جانبه بوجود مي‌آورد و امکان تفکر و اندیشیدن را در آنها فراهم می‌سازد.

              اما اگر بخواهیم بازی ها تاثیر به‌سزایی در روند خلاقیت داشته باشند، باید مسیر بازی را تعیین نماييم تا کودکان، خود هدفها را پیگیری نمایند. و از این طریق است که تفکر خلاق، در کل زندگی کودک و پیشرفت تحصیلی او مشاهده می‌شود.

بازي هاي رايانه اي

                بازي هاي رايانه اي اخيراً بطور گسترده اي وارد فرهنگ بازي كودكان و نوجوانان شده است و علت طرح مجزاي آن اين است كه بحث مستقل و مفصلي را مي طلبد چه در حيطه ي فوايد و چه در حيطه ي اسيب ها . چه در حيطه ي سياسي و حتي حيطه ي گستردگي و احاطه ي تمام فرصت و توان كودكان و نوجوانان ، وليكن در اين مجال صرفاً به معرفي كلي اين بازي ها اكتفا مي نمايد .

 

             در حوزه اندیشه و تفکر غربی ؛ آنچه امروز دارد به عنوان یک عنصر عمده در معادلات استعمار فکری در جهان مطرح می‌شود ، غلبه بازی‌های رایانه‌ای در تولیدات رسانه‌ای است . در آینده این رسانه از منظر تاثیرگذاری ، تلویزیون و رسانه‌های مکتوب و مجازی را درنوردیده‌ و قریب است که پدیده‌ای غالب در شکل‌دادن به عادات فکری مردم شود  . به بیان دیگر ؛ دهه آینده د‌هه‌ای است که جهان به سمت تاثیرپذیری از بازی‌های رایانه‌ای می‌رود و اندیشه غربی نیز‌ از این دریچه انتقال می‌یابد ؛ اما پرسش این‌جاست که چرا حاکمیت و قدرت تک‌قطبی تلویزیون ، جای خود را به «بازی» می‌دهد و حاکمیت رسانه دوقطبی می‌شود. ‌

                در این راستا می‌توان گسترش این رسانه را این‌گونه تحلیل کرد که بازی‌های رایانه‌ای تفاوت و برتری ویژه‌ای که نسبت به سایر مدیوم‌ها دارد حضور مخاطب در جریان بازی و شکل‌دهنده آینده حضور او در بازی است . این فرایند لذتی فزاینده ایجاد می‌کند که در اثنای آن می‌توان کارهای تبلیغاتی فرهنگی و سیاسی فراوانی کرد ؛ نقطه هدف این جریان هم کودکان هستند.

              به بیان دیگر؛ انسان غربی که با عینک سوبژکتیو و به عنوان «فاعل شناسا » یا انسان برتری که قرار است جهان را تعریف دلخواه خود کند ؛ این‌بار به سراغ کودکان سراسر جهان رفته است . او برای کودکان برنامه‌ریزی کرده و ما از این موضوع غافلیم ؛ آنها کودکان خود را وارد جریانی بزرگ به نام «فلسفه برای کودکان (Philosophy for Children) کرده‌اند که پیرو میراث عقلی و سنت فکری خود کارکردهای خرد را بیاموزند و بیاموزند که چگونه می‌شود با عقل در معنای فلسفی ، با دیگران جدل کرد ؛ شاید یکی از مهم‌ترین این روش‌ها ؛ روش «دیالکتیکی سقراطی» است که با آن کودکان می‌آموزند به اصل « چیزها » برسند . کودکان ما اما امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند اندیشیدن هستند و یکی از راه‌های آن جریانی است که به کودکان به شکلی روشمند فلسفه را بیاموزد. کودکان با آموختن فلسفه (شیوه‌های درست کارکرد عقل) به‌راحتی تحت تاثیر جریانات حاکم بر استعمار فکری قرار نخواهند گرفت . لازم به يادآوري است برخي آمارها از بازي هاي رايانه اي بعنوان 70% افت تحصيلي دانش آموزان ياد مي كنند .

بازي هاي پرورشي - 3 ، تاریخچه و تقسیمات

بازي هاي پرورشي - 3

تاریخچه ، هدف و نقش بازی

مدرس : عبدالله حمزه يي

آموزش بدو استخدام معاونین پرورشی

تاریخچه و اهداف بازی های پرورشی

              شروع بازی را می توان به گذشته های دور ، حتی از بدو پیدایش انسان نسبت داد . در حقیقت بازی جزئی از زندگی انسان ازبدو تولد تا زمان مرگ بوده و در کل تاریخچه بشریت متدرج است .

           انسان از نظر فیزیولوژیکی نیاز به جنبش و  حرکت دارد و بازی جزء مهم این جنبش و حرکت است . انسان برای رشد ذهنی و اجتماعی خود نیاز به تفکر دارد و بازی خمیر مایه تفکر است . تشکیل اجتماعات اولیه بشری نحوه و شکل جدیدی از بازی را پدید آورد . بازیهای گروهی به صورت بازیهای نمایشی از عبادت ارواح و پرستش اشیاء گرفته تا رقص شکار و رقص جنگ ، مجموعه ای از راههای برآوردن نیازهای جسمانی و ذهنی افراد را فراهم آوردند ، خواه به این مجموعه بازی نام دهیم و خواه نامی دیگر ، در اصل مطلب تفاوت چندانی پدید نمی آید . 

                 در اجتماعات و تمدنهای مختلف  نوعی از بازی و تفریح وجود داشته که به مناسبت جشن های مذهبی ، مسابقات و بازیها  و سرود خوانیها تواما ترتیب داده می شده  ، در رم ، مصر و یونان بازیهای پهلوا نی ، خطابه خوانی به طبقات ممتاز اختصاص داده شده و گاه گاه این طبقات از این تفریح استفاده می کردند .

              در قرون وسطی بازی باز هم مختص به طبقات اشراف بوده و بیشتر مردم از مراسم مذهبی فرصتی برای تفریح بدست می آوردند . بعد از انقلاب صنعتی تفریح عمومیت یافت و جزئی از زندگی عامه مردم را تشکیل داد و عوامل عمده آن را در دوره های پیشرفت اصل تساوی و تقلیل ساعات کار می توان یافت .

            اینکه چرا بشر به بازی می پردازد و علت اصلی در این کار چیست  مورد بحث بسیاری از علمای تعلیم و تربیت قرار گرفته است . جمعی از دانشمندان پیرو عقاید دور کیم و هارسون (Durkheim - Harrison ) بودند که منشاء بازی و حیات تفریحی رامذهب دانسته و بازی و هنر را نشات گرفته از مذهب می دانستند . بدیهی است با توجه به تعریف مذهب در نزد این دانشمندان و قائل بودن به اینکه ریشه مذهب از ترس و زبونی انسان در مقابل حوادث طبیعی است واضح است که ارزش این ریشه یابی در بازی و تفریح متناسب با چنان نظراتی تنزل خواهد یافت .

               مسلما بازی را در محدوده مشخصه هایی که در بالا ذ کر شد نمی توان محدود کرد . اما وقتی از بازی ، تربیت بدنی و ورزش در اسلام یاد می کنیم با توجه به تصویر مجموعه ای که ازانسان داریم به تعریف و تمجید های یک بعدی در باره او اکتفا نمی کنیم و بازی را نیز به عنوان سرگرمی محسوب نمی نماییم بلکه از بازی در جهت تزکیه ، پرورش و تحول انسان استفاده نموده و به بهانه آن جسم و روح را پرورش می دهیم .

 

هدف بازی در دوره هاي مختلف سني        

1. ابتدا ، آشنایی با محیط است .

2. سپس تجربه برای کار گیری کاربردهاست.

3. سپس فرهنگ پذیری است .

4. و بالاخره همه تعلیم است و همه تربیت.

اهداف بازی ها

1. ایجاد شادابی و شور و نشاط و سرگرم ساختن افراد

2. رفع خستگی و برطرف کردن کسالت

3. تقویت قوای حسی (بویایی، بساوایی، شنوایی، بینایی و ...)

4. تقویت قوای روحی (فکر، هوش، حافظه و ...)

5. ایجاد تقویت روحیه اشتراک مساعی و همکاری و مشارکت جویی در افراد

6. عادت دادن افراد به نظم و ترتیب و اطاعت از مقررات

7. آزمایش توانایی های جسمی و فکری وسنجش میزان استعداد افراد

8. تقویت قدرت ابتکار افراد و برانگیختن ذوق های هنری در آنان

9. تقویت قوای جسمی و عضلات و انئدام های بدن10- تقویت قدرت استقامت و پشتکار در افراد

10. ایجاد روحیه رقابت و مبارزه ی سالم در افراد

11. تعلیم و تمرین مفاد و مواد آموزشی و مهارت های لازم

12. آشنا ساختن افراد با پیروزی و شکست و تمرین این که در موفقیت و پیروزی ها مغرور و دل شکسته و مایوس نشود و طعم هر دو مورد را که در زندگی زیاد پیش می آید بچشند.

14. و در یک کلام تمرین همه آنچه که در زندگی اجتماعی و نیز در طی مسیر تکامل لازم است فرد بدان و عمل نماید.

 

نقش بازي در رشد اجتماعي كودك

1. موجب ارتباط كودك با محيط بيرون مي شود . دنياي اجتماعي  او را گسترش مي دهد.

2. موجب شكوفايي استعداد ها ي نهفته و بروز خلاقيت مي شود .

3. همكاري و همياري و مشاركت كودك توسعه مي يابد .

4. با رعايت اصول و مقررات آشنا مي شود .

5. همانند سازي با بزرگسالان را مي آموزد .

6. با مفهوم سلسله مراتب آشنا شده و آن را رعايت مي كند .

7. رقابت را مي آموزد و شكست را بطور واقعي تجربه مي كند .

8. قدرت ابراز وجود پيدا مي كند و از ترس و كمرويي و خجالت بيهوده رها مي شود .

9. حمايت افراد ضعيف را مي آموزد .

 

نقش بازي در رشد عاطفي كودك

1.   نياز به برتري جويي را ارضا مي كند .

2.   موجب ابراز احساسات و عواطف و ترس ها و ترديدها و مهر و محبت ها و خشم كينه ها و نگراني ها  مي شود .

3.   تمايل به جنگجويي و ستيزه گري را كم مي كند .

4.   برون گري كودك را افزايش مي دهد .

 

  

نقش بازي در رشد جسمي كودك

1. موجب رشد هماهنگ دستگاهها و اعضا مختلف بدن مي شود .

2. باعث تقويت حواس كودك مي شود .

3. نيرو و انرژي بدن را به بهترين شكل مصرف مي كند .

4. كودك به توانمندي هاي فكري و بدني خود آگاهي پيدا ميكند .

 

نقش بازي در رشد ذهني كودك

1. در يادگيري زبان نقش بسزايي دارد .

2. در رشد هوشي كودك بسيار موثر است .

3. با مفاهيم ساخت فضا و شكل آشنا مي شود .

4. رفتارهاي هوشمندانه كودك تقويت مي شود .

5. موقعيت استفاده از قوه ي تخيل در كودك به وجود مي آيد.

6. زمينه بهتري براي تفكر فرهم مي كند.

 

چگونه مقدمات یک بازی را فراهم و آن را اجرا کنیم؟

1. نوع بازی ر امتناسب با محل و زمین و چگونگی وضع هوا و تعداد بازیکنان و قوای بدن آنها انتخاب کنیم.

2. وسایل بازی را قبلا پیش بینی و آماده و تهیه کرده باشیم

3. هر بازی دارای نامی است، موقع تشریح چگونگی بازی نام آنرا ذکر کنیم تا در دفعات بعد با اشاره به نام، همه آنر ا به خاطر آوریم.

4. بازیکنان را در محل هایی که باید قرار بگیرند آرایش دهیم.

5. مقررات بازی را به اختصار ولی به روشنی توضیح دهیم.

6. از افراد می خواهیم اگر سوالی در مورد آن بازی دارند، بپرسند.

7. بازی را اداره می کنیم و مواظب هستیم که به درستی مقررات بازی رعایت شود.

8. تشریح مقررات بازی باید ساده و سریع انجام گیرد زیرا افراد برای شروع بازی بی تابند.

9. هنگام قضاوت در بازی ها منصفانه و با عدالت عمل کنیم.

10. در زمان اجرای هر اجازه می دهیم بازیکنان تا آنجا که میل دارند جنب و جوش و سروصدا و فریاد داشته باشند.

11. پس از اجرای هر بازی وسایل آنرا هر چند هم جزئی و کم اهمیت باشند جمع آوری کرده و در جای مخصوص وسایل بازی قرار می دهیم و آنرا برای استفاده در دفعات بعد حفظ می کنیم.

            رعایت تمام شرایط و موارد فوق الذکر باعث خواهد شد که نتایج تربیتی مورد نظر از بازی ها حاصل شود و شکت کنندگان در بازی نیز نهایت لذت و تفریح را کسب نمایند و شور و نشاط و شادی برایشان حاصل شود.

 

درسنامه بازی های پرورشی -2 ، بازی از دیدگاه اسلام

درسنامه بازی های پرورشی -2

بازی از دیدگاه اسلام

مدرس : عبدالله حمزه یی

 

         بازی در مکتب متعالي اسلام ، ابزاري است برای پرورش جسم و روح آنها در نتيجه مهيا شدن براي تزکیه و پیشرفت انسان‌ها . بازي را مي توان در دو منبع اسلامي مورد بررسي قرار داد : 1. در آيات قرآن   2. در روايات اسلامي .

بازي در آيات قرآن

در آيات قرآن كاربرد واژه ي لعب و مشتقات آن را می توان در سه دسته تقسيم بندي نمود :

1. كاربرد «لعب» براي كودك و بعنوان امري طبيعي و ضروري براي كودك در ايه ي 12 سوره ي يوسف : « أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً يَرْتَعْ وَ يَلْعَبْ‏ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» (12/يوسف)

در داستان يوسف و برادارانش مي خوانيم برادران يوسف به بهانه ي بازي رضايت پدر را براي بردن يوسف جلب كردند . اين در حالي بود كه حضرت يعقوب به سبب وابستگي زيادي كه به يوسف داشت و از سوي ديگر عدم اطمينان كامل از برادران وي ، يوسف را از خود دور نمي كرد اما وقتي برادران يوسف براي بردن او بازي را بهانه كردند از آنجايي كه كودك به بازي نيازمند است يعقوب علي رغم تمام اين حساسيت ها يوسف را با آنان فرستاد . اين مطلب اهميت بازي را بيش ازپيش نمايان مي سازد . تفسير نمونه واقعه را چنين تفسير مي كند كه : ( برادران يوسف به حضرت يعقوب گفتند اي پدر ) بيا دست از اين كار كه ما را متهم مى‏سازد بردار، به علاوه برادر ما، نوجوان است، او هم دل دارد، او هم نياز به استفاده از هواى آزاد خارج شهر و سرگرمى مناسب دارد، زندانى كردن او در خانه صحيح نيست،" فردا او را با ما بفرست تا به خارج شهر آيد، گردش كند از ميوه‏هاى درختان بخورد و بازى و سرگرمى داشته باشد » (تفسير نمونه ج9 ص330)

2. كاربرد «لعب» همراه با «دنيا» و بعنوان صفت يا تعبيري براي دنيا . اگر به معناي بازي نظري بيفكنيم متوجه خواهيم شد كه بازي به خودي خود هدف نبوده و يك وسيله است براي رسيدن با اهداف متعالي تر . لذا انسان مؤمن و متعالي حق ندارد به دنيا و زندگي دنيوي آنقدر مشغول شود كه از اصل و اساس خلقت غافل گردد . اين ديد به بازي همان بيان حديث شريف است كه مي فرمايد : « الدنيا مزرعه الاخره » .

* وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَعِبٌ‏ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (انعام/32)

* وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ (العنكبوت /64)

* إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ إِنْ تُؤْمِنُوا وَ تَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَ لا يَسْئَلْكُمْ أَمْوالَكُمْ (محمد/36)

* اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ (الحديد/20)

3. كابرد «لعب» بعنوان امري مذموم همراه با واژگاني مانند «دين» ، «الصلوه» و ... . در حقيقت منظور قرآن از اين دست آيات اين است كه نبايد نماز و دين و امور مهم زندگي را به بازي گرفت .

* يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً ... (مائده/57)

* وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ (مائده/58)

* وَ ذَرِ الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا ... (انعام/70)

* الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَهْواً وَ لَعِباً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا وَ ما كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ (اعراف/51)

* فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذي يُوعَدُونَ (الزخرف/83)

*فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَ يَلْعَبُوا حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذي يُوعَدُونَ (المعارج/42)

* ...وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ في‏ خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ (الأنعام/91)

*أَ وَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرى‏ أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَ هُمْ يَلْعَبُونَ (الأعراف/98)  

*ما يَأْتيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلاَّ اسْتَمَعُوهُ وَ هُمْ يَلْعَبُونَ (الأنبياء/2)  

* بَلْ هُمْ في‏ شَكٍّ يَلْعَبُونَ (الدخان/9)

* الَّذينَ هُمْ في‏ خَوْضٍ يَلْعَبُونَ (الطور/12)

بازي در روايات

1. رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم : « بازی کنید و تفریح داشته باشید ؛ اما به شرط دین‌داری ؛ زیرا بدون آن، معنا ندارد ». در اين سفارش اسلام محدوده ي سني براي بازي در نظر گرفته نشده است . لذا مسلم است انسان ها در تمام دوره هاي سني از بازي منفك و جدا نيستند و فقط نوع بازي و مدت آن و بخصوص هدافداري يا بي هدف  بودن آن متغيّر خواهد بود .

2. امام کاظم علیه السلام: « تُسْتَحَبُّ عَرامَةُ الصَّبىِّ فى صِغَرِهِ لِیَکونَ حَلیما فى کِـبَرِهِ ، ما یَنْبَغى اَنْ یَکونَ اِلاّ هکَذا » . خوب است بچّه در کودکى بازى‏گوش باشد تا در بزرگسالى بردبار گردد و شایسته نیست که جز این باشد . در اين حديث امام هفتم شرط بردباري را در بزرگسالي بازي گوشي كودك مي داند در واقع بردباري انسان در بزرگسالي نتيجه ي بازي گوشي در كودكي است بنابراين نبايد از بازي گوشي كودكان گله مند بود ويا مانع بازي آنان شد . (کافى ، ج 6 ، ص  51، ح 2)

3. رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم : « اُحِبُّ الصِّبْیانَ لِخَمْسٍ : اَلاَْوَّلُ : اَنـَّهُمْ هُمُ الْبَکّاؤونَ ، وَالثّانى : یَتَمَرَّغونَ بِالتُّرابِ وَ الثّالِثُ : یَخْتَصِمونَ مِنْ غَیْرِ حِقْدٍ وَ الرّابِـعُ : لا یَدَّخِرونَ لِغَدٍ شَیئا وَ الْخامِسُ : یُعَمِّرونَ ثُمَّ یُخَرِّبونَ » کودکان را به خاطر پنج چیز دوست مى‏دارم : اول آن‏که بسیار مى‏گِریند ، دوم آن‏که با خاک بازى مى‏کنند، سوم آن‏که دعوا کردن آنان همراه با کینه نیست؛ چهارم آن‏که چیزى براى فردا ذخیره نمى‏کنند ، پنجم آن‏که مى‏سازند و سپس ، خراب مى‏کنند ( نداشتن دلبستگي ) . (مواعظ العددیّه ، ص259)

4. رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم  : « اِنَّ التُّرابَ رَبیعُ الصِّبْیانِ » خاك بهار ( تفريگاه ) كودكان است . (معجم الکبیر ، ج 6، ص 140، ح 5775) بازي با خاك نقش بسيار مهمي در پرورش توانايي هاي كودك دارد و دانش جديد بشر مؤيد آن است لذا در برخي از كشورهاي توسعه يافته در مهدهاي كودك خاك تمييز و ضرعفوني شده را براي بازي كودك در محوطه ي بازي قرار مي دهند . بخصوص در كنار دريا به كدكان اجازه دهيد با شن هاي ساحل بازي كرده و خود نيز با آنان در اين امر شريك شويد . البته سعي نكنيد با بيان دستورالعمل آنان در نوع بازي و بروز خلاقيت هايشان محدود نماييد .

5. ابن ابی نجیح گوید: « کانَ الحسنُ و الحسینُ یَرکَبان فَوقَ ظَهرِ النَّبِیّ و یقولان: حَل حَل وَ یَقُولَ النبیُّ نِعمَ البَعیر بَعیرُ کُما » امام حسن و امام حسین بر پشت پیامبر سوار می شدند و حل حل می گفتند و پیامبر می فرمود: نیکو شتری است شتر شما.(بحار الانوار- جلد 43)

6. علي عليه السلام : « بینما الحسن و الحسین یصطرعان عند النبی فقال النبیّ هَیَّ یا حسن ، فَقُلتُ : یا رسولَ الله تعیین الکبر عَلی الصغیر ، فقال رسولُ الله ، جبرئیلُ یَقُولُ : هَیَّ یا حسین وَ اَنَا اَقول : هَیَّ یا حَسَن »  از امیرمؤمنان علی علیه السلام نقل شده است که فرمود : روزی حسن ع و حسین ع نزد پیامبر ص با هم کشتی می گرفتند . پیامبر ص فرمود : حسن بجنب ! عرض کردم ، ای رسول خدا بزرگ تر را بر علیه کوچک تر تشویق میکنی ! پیامبر فرمود : جبرئیل می گوید : حسین بجنب ! و من می گویم حسن بجنب ! (بحار الانوار- جلد 43) . از مفاد اين حديث مي توان به شركت بزرگترها در تهييج و ايجاد روحيه شادي و نشاط در كودكان در حين بازي اشاره نمود . يعني بازي كودك بايد براي اولياء و بزرگترها از اهميت خاصي برخوردار بوده و به روش هاي متعدّد سعي در ايجاد نشاط و شادماني بيشتر دانش آموزان نمايند .

7. عَن یَعلیَ العامِری اِنَّهُ خَرَجَ مِن عِندِ رَسُولِ اللهِ اِلی طَعامِ دُعِیَ الیَهِ فَاِذا هُوَ بحسین (علیه السلام) یلَعَب مَعَ الصّبِیان فَاستَقتَبَلَ النَبیُّ اَمام القَوم ثُمَّ بَسَطَ فطفر الصبی ها هُنا مَرَةَ و ها هُنا مَرَةَ وَ جَعَل رسولُ الله یُضاحِکُهُ حَتیّ اَخَذَهُ فَجَعَل اِحدی یَدَیه تَحتَ ذقِنِه و الاُخری تَحتَ قَفاهُ و وَضَعَ فاهُ عَلی فیه وَقَبَّلَهُ .

مردی به نام یعلی عامری از محضر رسول اکرم خارج شد تا به ضیافتی که دعوت شده بود ، برود . ناگهان حسین را دید که با کودکان مشغول بازی است . طولی نکشید که رسول اکرم ص به همراه اصحاب خود از منزل خارج شدند . وقتی پیامبر ص حسین ع را دید از اصحاب جدا شد و در حالیکه به سوی فرزندش قدم بر می داشت و دستانش را گشود تا او را درآغوش بگیرد.کودک خنده کنان این سو وآن سو می گریخت و رسول الله نیز خندان از پی او می دوید و سر انجام کودک را گرفت و دستی زیر چانه او و دست دیگر پشت گردن او گذاشته و لب بر لبش نهاد و او را بوسید.


8. امام صادق علیه السلام خطاب به یکی از اصحاب خویش فرمود: « دَعِ‏ ابْنَـكَ يَلْعَبْ‏ سَبْــعَ‏ سِنِين »   « بگذار فرزندت تا 7 سالگی بازی کند».( وسائل الشیعه , جلد 21, صفحه 473) . با توجه به بيان امام صادق ع هفت سال كودك بايد يله و رها باشد و فقط به بازي بپردازد . اين بدين معنا نيست كه بعد از هفت سالگي نبايد به كودك اجازه بازي داد چرا كه بازي در هر سني وجود داشته و ويژگي هاي خاص خود را دارد بلكه بدين معناست كه آموزش رسمي كودك نبايد قبل از هفت سالگي شروع شود و آموزش و تربيت كودك بايد در حين همين بازي ها شكل گيرد و كودك در بازي رها و آزاد باشد .

9. امام صادق علیه السلام فرمود : روزی امام حسین ع در دامن پیامبر ص بود آن حضرت با وی بازی می کرد و می خندید . عایشه گفت : ای رسول خدا ص چقدر با این کودک بازی می کنی ؟ رسول خدا ص فرمود : وای بر تو ! چگونه او را دوست نداشته باشم در حالی که او میوه دل و نور چشم من می باشد ؟ (بحارالانوار,جلد 44, صفحه260 ) در اين حديث كثرت بازي پيامبر ص با امام حسين ع بود كه موجب اعتراض عايشه شد و نه صرف بازي كردن . بنابراين نبايد از بازي با كودك احساس خستگي كرد . يكي از فوايد بازي بزرگترها با كودكان ايجاد حس نزديكي بيشتر بين آنها و در نتيجه حس تبعيت در كودك نسبتبه بزرگترهاست كه به نوبه ي خود موجب تسهيل در روند آموزش و تربيت مي شود . در واقع بازي موجب پذيرش بيشتر بزرگترها توسط كودك مي شود و تا پذيرش وجود نداشته باشد روش هاي تربيتي كاآ نخواهد بود .

10. نقل شده است که گروهی از کودکان مشغول بازی بودند ، ناگهان با دیدن پیامبر ص که به مسجد می رفت ، دست از بازی کشیدند و به سوی آن حضرت ص دویدند و اطرافش را گرفتند ، آنها دیده بودند پیامبر اکرم رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم حسن و حسین را به دوش خود گرفته و با آنها بازی می کند به این امید هر یک دامن پیامبر را گرفته و گفتند : شتر من باش ! پیامبر صلي الله عليه و آله و سلم  می خواست هر چه زودتر خود را برای نماز جماعت به مسجد برساند ، اما دوست نداشت دل پاک کودکان را برنجاند . بلال در جست وجوی پیامبر صلي الله عليه و آله و سلم از مسجد بیرون آمد وقتی جریان را فهمید ، خواست بچه ها را تنبیه کند تا پیامبر صلي الله عليه و آله و سلم را رها کنند. آن حضرت وقتی متوجه منظور بلال شد به او فرمود: تنگ شدن وقت نماز برای من از اینکه بخواهم بچه ها را برنجانم بهتر است. پیامبرصلي الله عليه و آله و سلم از بلال خواست برود و از منزل چیزی برای کودکان بیاورد. بلال رفت و با هشت دانه گردو برگشت ، پیامبر گردوها را بین بچه ها تقسیم کرد و آنها  راضی و خوشحال به بازی خودشان مشغول شدند.

11. رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم : « مَن کانَ عِندَهُ صَبِیٌّ فَلیَتَصابَ لَهُ » هر کس کودکی داشته باسد باید با وی کودکانه رفتار نماید.(وسائل الشیعه- جلد 15)

12. اِنّ رَسُولَ اللهِ کانَ یَدلَعُ لِسانَهُ لِلحَسَنِ وَ الحُسَینِ فَیَرَی الصَبِیّ لَسانَهُ فَیَهِشُّ اِلَیه، فَقالَ عبینةُ بن بدر الفزاری ، واللهِ لَیکونُ الابنُ رَجُلاً قَد خَرَجَ وَجهُهُ وَ ما قَبَّلتُهُ قَطُّ فَقالَ رَسُولُ الله: مَن لَم یَرحَم لا یُرحَم

پیامبر زبان خود را برای حسن و حسین بیرون می آورد و همین که چشم کودک به زبان پیامبر می افتاد به طرف او می دوید. مردی بنام عبینة بن بدر فزاری(که مشاهده این شیرین کاری پیامبر نسبت به حسنین بود) از روی شگفتی گفت:به خدا سوگند!پسرم مرد گشته و بر صورتش مو رسته، با این حال تا کنون حتی برای یک بار هم او را نبوسیده ام، پیامبر که از سنگدلی عبینه سخت در شگفت بود، فرمود: هر که لطف و مهر نشان ندهد مورد مهر و رحمت قرار نمی گیرد.(مجموعه ورام- ص 80)

درسنامه بازی های پرورشی -1 ، مقدمات و تعاریف

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

درسنامه بازي هاي پرورشي

مدرس : عبدالله حمزه يي

آموزش بدو استخدام معاونین پرورشی

تعريف بازي

              تعاريف متعدّدي براي بازي بيان شده است و شايد نتوان براحتي بازي را تعريف كرد تعريف پيشنهادي و مورد نظر ما از بازي به شرح زير است :

                « به هرگونه فعاليت جسمي يا ذهنيِ انفرادي يا گروهي که کودکان با جنب و جوش و تحرک و از روی میل و رغبت و رضایت کامل انجام می دهندو موجب كسب لذت و اقناع آنان مي شود بازی گفته می شود » .

 

بازی از دیدگاه دانشمندان

1. «یوهان آموس کومینوس» شاخص ترین چهره تعلیم و تربیت در قرن 17 : « تمام تلاش من برای آن است که کار فرساینده‌ی مدرسه را به بازی و سرگرمی‌ بدل کنم ».  او همچنین مي گفت : « روش آموزش ، باید با توجه به توانایی و دلبستگی شاگردان برگزیده شود ».

2. «روسو» متفكر سوئيسي قرن 18 : « بجای پند و اندرز و همچنین منع کردن و بازداشتن ، بهتر است زمینه‌ای برای حرکت ، فعالیت، بازی و ورزش پدید آوریم ».

3. همچنین «فروبل» فيلسوف آلماني قرن 18-19 : « بازی کردن، طبیعی‌ترین راه آگاهی به محیط و آگاهی به خود است ؛ زیرا بازی ، آزادترین فعالیت است و همه هستی کودک چون یک کل ، در آن جلوه‌گر می‌شود ».

4. «افلاطون» بازی را زمینه‌ای می‌داند برای شناختن توانایی‌های آنان .

5. «ویلیام جيمز»  فيلسوف و روانشناس آمريكايي قرن 19 :  «غریزه بازی و میل به بازی، ناشی از غریزه نزاع و زورآزمایی است .

6. «اسپنسر» جامعه شناس انگليسي ، بازی را وسیله ای برای مصرف انرژی های انباشته و اضافی می داند که همین نظر منجر به این اعتقاد در عده ای از روانشناسان اجتماعی گردید که وجود جنگ و خونریزی در واقع به جهت مصرف همین انرژیها ی اضافی مصرف نشده از ملزومات زندگی بشر می باشد .

7. «سقراط» نقش بازی را نه تنها در رشد و پرورش کودکان و نیز در تحول منش آنان می‌پذیرد بلکه آن را زمینه‌ای می‌داند برای شناخت توانایی‌های آنان .

8. نيچه مي گويد :  « بازی ، عالی ترن شکل فعالیت انسانی است » . این چیزی است که نیچه در «چنین گفت زرتشت»، هنگامی که سه مرحله از تکامل روح انسان را بازگو می کند ، پیش می کشد. اول از همه، روح آدمی صورت یک شتر را دارد ؛ چرا که بار سنگین وظایف فرهنگی (تعهدات اخلاقی، مراتب اجتماعی و بار سنت) را بر دوش دارد .

در مرحله بعد، شتر به شیر تبدیل می شود که نشان دهنده تمرد روح یا «نه مقدس»ی است که انسان قانون مدار را از اطاعتی برده وار رها و به مرجعی مختار تبدیل می کند. در آخر، این مرحله منفی تمرّد ، به تدریج عالی ترین سطح از بشریت را می پروراند که به طور نمادین به صورت کودکی در حال بازی ( معصوم و خلاق ) نشان داده می شود ؛ یعنی همان «آری مقدس» در سمفونی ریچارد اشتراوس.

9. برای بسیاری از متفکران سرسخت و یک دنده ، بازی به عنوان نمادی از بی نظمی کاربرد دارد . انتقاد افلاطون از هنرمندان در رساله «جمهور» خود ، به عنوان تنها کسانی که در وادی توهّم به بازی مشغول اند ، همچون ادعای ارسطور در اینکه بازی دقیقا آسودگی یا از کارافتادگی است ، در مقابل انسان های کوشــا ، مشهورترین نمونه این گرایش است . او بــازی را نوعی استراحت روح می خـواند و آن را از « فعالیتی که شایسته اوقات فراغت » باشد ، جدا کرده و به کناری می نهد .

10. عده ای دیگر از روانشناسان بازی را وسیله ای برای ارضای حس تنوع طلبی و لذت جویی افراد می دانند . در عین حال از فواید بازی به عنوان آموزش دهنده قواعد اجتماعی به شخص و عادت به نظم نیز نام می برند .

11. «کارل گروس» ، بازی را وسیله ای برای  آمادگی فرد جهت زندگی در بزرگسالی دانسته ، به همانگونه که یک بچه گربه خود را جهت فعالیتهای غریزه اش آماده می سازد .

12. «استانلی هال» انگلیسی می گوید : بازی نوعی یاد آوری و بازسازی آزمایشهای  کهنه ي نژاد انسانی است . اگر بچه ،  سنگ می اندازد یادگار بازمانده ای است از زمانی که بشر اولیه سنگ پرت می کرده است و این در خمیره نا بخود انسان مانده است .

ديوار مهرباني يا زباله داني

ديوار مهرباني يا زباله داني

عبدالله حمزه يي

              مدتي است در جامعه ي ايراني بخصوص شهر تهران حركتي بنام « ديوار مهرباني » اغاز شده است . اين حركت كه به ظاهر زيبا و پسنديده مي آيد با برداشتي نه خيلي سنجيده از برخي حركتهاي انسان دوستانه ي برخي كشورهاي غربي در ايران رواج پيدا كرده است . البته اين حركت بظاهر حركتي نيكو و پسنديده بنظر مي آيد اما متأسفانه مانند برخي ديگر از فرهنگ هاي تقليدي دچار ايراداتي است يا دچار اشكالاتي شده است .

            در اين مجال سخن بر سر درستي ديا نادرستي اين حركت در كشورهاي غربي نيست بلكه منظور نگارنده بررسي ضرورت اين حركت در كشور ايران و درستي يا نادرستي اجراي آن است .

اول اينكه : در كشور ما مردم بصورت سنتي عادت دارند پوشاك نو و يا دست دوم مناسب و قابل پوشيدن را كه به آنها نياز ندارند در اختيار افراد مستمند قرار دهند و اين حركت جديد و ابداعي در ايران نيست .

دوم اينكه : متأسفانه اين حركت بخصوص در تهران تبديل به يك شكل زننده و سخيف شده است . اخيراً در جاي جاي شهر به اين ديوارهاي مهرباني برخورد مي كنيم كه برخي از اين مكان ها شكل و شمايل زشت و نامرتب و گاه كثيفي دارند . از طرفي غالباً لباس هايي كه پيش از اين افراد به زباله داني مي انداختند و بيشتر بدرد استفاده بعنوان طي در منازل مي خورد در اين مكان ها آويزان مي كنند . اين نوع برخورد و رفتار با اين فرهنگي كه از ما نيست و به صورت خيلي زننده و سخيف شكل و نماي شهر تهران را به زشتي مبدل كرده  و نيز موجب توهين به افراد بي بضاعت است بهتر است حذف و يا تعديل گردد .

كتاب 313 نكته از ويژگي ها و شمايل رسول اكرم ص

كتاب 313 نكته از ويژگي ها و شمايل رسول اكرم ص

مؤلف : عبدالله حمزه يي

ناشر : چاپ و نشر كارور

 

تلفن سفارش كتاب :

09126169184

كتاب روخواني و روانخواني قرآن كريم

كتاب روخواني و روانخواني قرآن كريم

منطبق بر آموزش ضمن خدمت فرهنگيان با كد 92503896

با روش آموزش آسان

ناشر : انتشارات يار مهربان

 

تلفن سفارش

09126169184

پژوهشی در باره ی حدیث کساء

پژوهشی در باره ی حدیث کساء

                         در مورد حدیث كسا، مطالبی به این جانب نسبت داده می‌شود كه مصلحت دیدم دیدگاه خود را دربارۀ آن، به طور مختصر در این رساله منتشر نماییم؛ اما پیش از ملاحظه آن، توجه به چند نكته ضروری است:

1- حدیث شریف كسا، از احادیث صحیح و مورد اتفاق شیعه و سنی است و چنان كه در این جزوه خواهد آمد، تردیدی در صحت و صدور آن از پیامبر خدا (ص) نیست.1

2. آنچه در پایان كتاب مفاتیح الجنان تحت عنوان «حدیث كسا» به این كتاب ملحق شده، جزء مفاتیح الجنان محدث قمی نیست؛ بلكه توسط برخی ناشران ناآگاه به این كتاب افزوده شده است.

3. آنچه با نام «حدیث كسا» به مفاتیح الجنان افزوده شده است، نه تنها محدث قمی آن را نقل نكرده، بلكه در هیچ یك از منابع معتبر حدیثی یافت نمی‌شود.

4. متن فرمایش محدث قمی درباره آن چه به نام «حدیث كسا» به كتاب مفاتیح او افزوده شده این است: اما حدیث معروف به «حدیث كسا» كه در زمان ما شایع است، به این كیفیت، در كتب معتبره معروفه و اصول حدیث و مجامع متفنۀ محدثان دیده نشده و می‌توان گفت از خصایص كتاب منتخب2 است.3

5. نكتۀ مهم و قابل توجه برای ناشرین كتاب شریف مفاتیح الجنان، این كه مرحوم شیخ عباس قمی، مؤلف بزرگوار این كتاب، در پایان آن چنین می‌نویسد: چنین گوید:

این گنهكار رو سیاه، عباس قمی عفی الله عنه: بعد از آن كه به عون الله تعالی كتاب مفاتیح الجنان را تألیف نمودم و در اقطار منتشر گشت، به خاطرم رسید كه در طبع دوم آن، بر آن زیاد كنم دعای وداعی برای ماه رمضان و خطبۀ روز عید فطر و زیارت جامعۀ ائمّه المؤمنین و دعای «اللّهُمَّ إنِّی زُرتُ هَذَا الإمٰامَ»‌ كه در عقب زیارات خوانده می‌شود و زیارات وداعی كه هر یك از ائمّه: ‌را به آن وداع كنند و رقعه‌ای كه برای حاجت می‌نویسند و دعائی كه در غیبت امام عصر ـ عجّل الله فرجه ـ باید خوانده شود و آداب زیارت به نیابت به واسطۀ كثرت حاجت به اینها. لكن دیدم هر گاه این كار را كنم فتح بابی شود برای تصرف در كتاب مفاتیح و بسا شود بعضی از فضولان بعد از این در آن كتاب بعضی از ادعیۀ دیگر بیفزایند یا از آن كم كنند و به اسم مفاتیح الجنان در میان مردم رواج دهند چنان كه در مفاتیح الجنان مشاهده می‌شود، لاجرم كتاب را به همان حال خود گذاشتم و این هشت مطلب را بعد از تمام شدن مفاتیح، ملحق به آن نمودم و به لعنت خداوند قهّار و نفرین رسول خدا و ائمّه اطهار (ع) واگذار و حواله نمودم كسی را كه در مفاتیح، تصرف كند.4

باید خطاب به روح بلند ایشان گفت: ای محدث بزرگوار سر از خاك بردار و با كمال شگفتی ببین كه با همه پیش بینی هایی كه برای پیشگیری از دخل و تصرف در مفاتیح كرده بودی، آنچه را كه معتبر نمی دانستی، با نام «حدیث صحیح» بر آن افزودند! و اكنون كه می‌گوییم مفاتیح الجنان باید مفاتیح الجنان باشد، از هر سو فریاد بلند می‌شود كه: چرا؟! در پایان به ناشران محترم مفاتیح الجنان توصیه می‌كنم كه طبق نظر مؤلف، این كتاب را بدون ملحقات غیر مؤلف، چاپ كنند تا مشمول نفرین مؤلف بزرگوار آن نشوند، و بر وزارت ارشاد جمهوری اسلامی نیز فرض است كه از چاپ آن برخلاف نظر مؤلف، جلوگیری نماید.

 محمد محمدی ری شهری
25 رمضان المبارك 1426 7/8/1384

پژوهشی دربارۀ حدیث كسا

        رویداد كسا، یكی از مهم ترین حوادث روشنگر تاریخ زندگی پیامبر اسلام(ص) در راستای معرفی پیشوایان و راهنمایان امّت اسلام و یكی از نقاط روشن و برجستۀ ‌خصایص و فضایل اهل بیت گرامی است . برای آشنایی دقیق تر با این رویداد مهم ، توجه به نكات زیر، ضرور است:

1. سند رویداد كسا

          این رویداد، از نظر سند، هیچ گونه خدشه‌ای را نمی‌پذیرد و محدّثان بزرگ ، آن را در كتب معتبر خود نقل كرده‌اند . این حدیث اصطلاحاً «مستفیض» است و حتی با تحقیقی گسترده می‌توان ادعای تواتر در آن كرد و به هر حال ، قراین بسیاری وجود دارد كه اگر كسی با تاریخ اسلام آشنا باشد ، نمی‌تواند در وقوع این رویداد تردید كند . این رویداد در جامعۀ اسلامی به قدری معروف شد كه روز وقوع آن، روز كسا نامیده شد5 و پنج تن پاكی كه مشمول عنایت خاص الهی در آن روز شدند ، به «اصحاب كسا» ملقب گردیدند.6

2. چگونگی رویداد


           
هیچ یك از احادیثی كه دربارۀ رویداد كسا رسیده است ، آن را به طور كامل بیان نكرده‌اند و هر یك تنها به بخشی از آن اشاره دارند. لذا ما خواهیم كوشید با بهره‌گیری از همۀ‌ آنها تصویر تقریباً كاملی از این رویداد ارائه دهیم.

          روزی پیامبر اسلام(ص) به خانۀ همسر گرامی خود ، امّ سلمه، می‌آید . قرار است او در این روز ، پیام مهمی از سوی خداوند متعال دربارۀ‌ چند تن از نزدیكان خود دریافت كند . لذا به همسرش تأكید می‌كند كه به هیچ كس اجازۀ ورود ندهد .

          از سوی دیگر،درست در همین روز، فاطمه، دختر پیامبر(ص) تصمیم می‌گیرد برای پدر عزیزش غذای مناسبی به نام عصیده7 (كاچی) تهیه كند. او این غذا را در یك دیگ كوچك سنگی فراهم می‌كند و آن را روی طبقی گذاشته، برای پدر می‌آورد.

         امّ سلمه می‌گوید: «من نتوانستم مانع ورود فاطمه شوم». آخر او چگونه می‌توانست میان پیامبر(ص) و پارۀ تنش مانع ایجاد كند؟! اصولاً منع پیامبر، شامل فاطمه نمی‌شد؛ بلكه اساساٌ، پیامبر(ص) خانه را به خاطر فاطمه و شوهر و دو فرزندش خلوت كرده بود. باری، فاطمه علیها السلام همراه با طبقی از كاچی خدمت پدر رسد؛ لیكن تنها حضور او كافی نبود.

            از این رو، پیامبر(ص) به دخترش فرمود : «برو و همسر و دو فرزندت را هم بیاور». فاطمه بی‌درنگ به منزل بازگشت و طولی نكشید كه همراه همسر و دو فرزندش ـ كه در آن وقت، كودكانی خرد بودند ـ به خانۀ پدر وارد شد. ام سلمه با اشارۀ رسول خدا(ص) برخاست و در كناری مشغول نماز شد.

          مجلس، كاملاً خصوصی شد... مجلس انس و قدس. رسول خدا(ص) با علی (ع)ـ كه او را نفس خود می‌دانست ـ و فاطمه علیها السلام ـ كه وی را جزئی از وجود خود معرفی می‌كرد ـ و دو فرزندش حسن و حسین ـ كه آنها را دو ریحانۀ خود نامیده بود ـ ، كنار سفرۀ‌ فاطمه نشستند.

         عادت پیامبر ص این بود كه بدون همسرش غذا نمی‌خورد؛ ولی امروز، وضع به گونه‌ای دیگر است و سفره سفره‌ای دیگر. اگر امروز امّ سلمه بر این سفره بنشیند، فردا سخن خدا دربارۀ اهل بیت پیامبر به گونه‌ای دیگر تفسیر خواهد شد.

           از این رو، پیامبر امروز، استثنائاً از همسرش برای تناول غذا دعوت نمی‌كند ، افزون بر این كسای خیبری8 را بر سر داماد و دختر و فرزندانش می‌كشد و با دست راست به آسمان اشاره می‌كند و می‌فرماید :

 اللّهُمَّ هٰؤلاءِ أهلُ بَیتی، اللّهُمَّ أذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ و طَهِّرهُم تَطهیراً .9

خدایا! اینان اهل بیت من هستند . پس هر گونه پلیدی را از آنها دور كن و كاملاً پاكشان گردان!

در روایت دیگری آمده است كه پیامبر(ص) فرمود :

اللّهُمَّ هٰؤلاءِ أهلُ بَیتی و خاصَّتی ، اللّهُمَّ أذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ و طَهِّرهُم تَطهیراً.10

بار خدایا! اینان اهل بیت و خواص من هستند. خدایا! هرگونه پلیدی را از آنها دور كن و كاملاً پاكشان گردان!

در روایت دیگری آمده است كه پیامبر(ص) فرمود:

اللّهُمَّ إنَّ هٰؤلاءِ آلُ مُحَمَّدٍ فَاجعَل صَلَواتِكَ و بَرَكاتِكَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ عَلیٰ آلِ مُحّمَّدٍ إنَّكَ حَمیدٌ مَجیدٌ.11

خدایا ! اینان خاندان محمد هستند. پس درود و بركات خود را بر محمد و خاندان محمد قرار ده كه تو ستودۀ‌ بزرگواری.

آن گاه جبرئیل امین، نازل شد و این آیه را ـ كه بعدها، آیۀ «تطهیر» نامیده شد‌ـ‌خواند:

﴿إنّما یریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنكُم الرِّجسَ أهلَ البیتِ و یُطَهِّرَكُم تَطهیراً﴾12

همانا خدا می‌خواهد پلیدی را از شما دور كند و شما را به كلی پاك دارد.

          تا این جا امّ سلمه در كنار اتاق، كم و بیش ناظر این رویداد نورانی و معنوی بود كه دیگر تاب نیاورد. جلو آمد و گوشۀ كسا را بلند كرد تا او نیز از این فضای نورانی بهره‌مند گردد؛ ولی پیامبر با قاطعیت، كسا را از دست او كشید و مانع از ورود او به فضای اهل بیت قرآنی خود شد.

گویا امّ سلمه از این برخورد ، دلگیر شد و عرض كرد: آیا من در شمار اهل بیت نیستم؟

پیامبر(ص) خدا فرمود:

إنََكِ إلیٰ خَیرٍ أنتِ مِن أزواجِ النَّبِیِّ.13

تو در راه خیر و نیكی هستی، تو از همسران پیامبر خدایی .

3. فضای رویداد


           
تأمل در متن واقعۀ كسا و احادیثی كه در این موضوع وارد شده است، به روشنی اثبات می‌كند كه این واقعه ، آن گونه كه برخی از نویسندگان تصور كرده‌اند ، یك رویداد معمولی ـ كه بعدها اهمیّت پیدا كرده باشد ـ نیست ؛ بلكه به دلیل فضای خاص این رویداد و ارتباط آن با نزول آیۀ تطهیر، یكی از استثنایی ترین رویدادهای تاریخ زندگی پیامبر اسلام ص در زمینۀ معرفی پیشوایان و راهنمایان آیندۀ‌ جامعۀ اسلامی است . متن دعای پیامبر ص و بسیاری از احادیثی كه واقعۀ كسا را روایت كرده‌اند ، به روشنی نشان می‌دهد كه این رویداد، در جریان نزول آیۀ تطهیر و در جهت تفسیر و تبیین آن ، تحقق یافته است . نقل شده است كه پیامبر ص تا پایان عمر پر بركتش ، اصحاب كسا را ، شبانگاهان ، تا سپیده‌دم ، دعا می‌فرموده است و آنها را «اهل بیت» می‌خوانده است و این دلالت بر اهمیّت این رویداد دارد.

4. رویداد كسا در خانۀ امّ سلمه


               
هر چند برخی از احادیث، اشاره به وقوع رویداد كسا در خانۀ برخی دیگر از همسران پیامبر دارند، لیكن ملاحظه و تأمل در مجموع روایاتی كه در این باره وارد شده‌، اثبات می‌كند كه نزول آیۀ تطهیر و رویداد كسا ، بی‌تردید در خانۀ امّ سلمه واقع شده است . عایشه نیز به این حقیقت اعتراف دارد ، چنان كه از ابو عبدالله جدلی روایت شده كه گفته است : بر عایشه وارد شدم و گفتم : آیۀ إنّما یریدُ اللهُ ... در كجا نازل شده است ؟ او گفت : در خانۀ‌ امّ سلمه. در روایت دیگری امّ سلمه می‌گوید : اگر از عایشه بپرسی ، به تو خواهد گفت كه : این آیه در خانۀ من نازل شده است . شیخ مفید، در این باره می‌گوید:

            اصحاب حدیث، روایت كرده‌اند كه دربارۀ این آیه از عمر سؤال شد و او گفت : «دربارۀ آن، از عایشه سؤال كنید » و عایشه در پاسخ گفت : « این آیه در خانۀ خواهرم امّ سلمه نازل شده است.  پس دربارۀ آن، از او بپرسید كه در زمینۀ‌ این آیه، از من آگاه‌تر است».14

          بنابراین، اگر صحت روایاتی را كه بدانها اشاره شد15 بپذیریم، باید بگوییم كه در ادامۀ رویداد كسا ، افراد دیگری (مانند عایشه و زینب دختر ام سلمه) نیز شاهد آن بوده‌اند و آنها نیز از پیامبر ص همان تقاضای امّ سلمه را داشته‌اند و پیامبر خدا ص به آنها پاسخ منفی داده است و احتمالی كه برخی از محدّثان16 در تكرار چندباره این رویداد قائل شده‌اند، امری بعید به نظر می‌رسد.17

5. آنچه به «حدیث كسا» شهرت یافته است


             
تا این جا روشن شد كه حدیث كسا ـ به شرحی كه گذشت ـ قطعی و غیر قابل تردید و بیانگر یكی از مهم ترین ویژگی‌های اهل بیت رسول خدا ع ، یعنی ویژگی طهارت و عصمت آنهاست ؛ لیكن در این اواخر ، حدیثی به عنوان «حدیث كسا» در میان شیعیان، شایع گردیده كه پایه و اساسی ندارد . نخستین محدّث معروفی كه بی‌اساس بودن این حدیث را اعلان كرده ، مرحوم محدث قمی (صاحب مفاتیح الجنان)ـ رضوان الله تعالی علیه ـ است و شگفت انگیز، این كه ایشان اجازه نمی‌داد كسی بر مفاتیح الجنان نكته‌ای بیفزاید و به انجام دهندۀ این كار ، نفرین فرستاده است ؛ ولی با این حال می‌بینیم كه حدیث مذكور بدان افزوده شده است!

دلایل بی‌پایه بودن این حدیث ، بسیار است كه اینك به برخی از آنها اشاره می‌كنیم:

1. این حدیث در هیچ یك از كتب معتبر فریقین وجود ندارد، حتی كتابهایی كه هدف آنها جمع آوری احادیث منسوب به اهل بیت بوده است(همچون بحارالانوار)

2. تا آن جا كه ما می‌دانیم، نخستین كتاب كه این حدیث را بی‌سند نقل كرده است، همان طور كه محدث قمی اشاره كرده، كتاب منتخب طریحی است و این ، بدان معناست كه از صدر اسلام تا حدود هزار سال بعد، از این حدیث، هیچ اثری در كتب حدیثی دیده نمی‌شود.

3. شگفت انگیز، این كه این حدیث بی‌سند، در حاشیۀ‌ نسخۀ‌ خطی كتاب عوالم العلوم، با سند می‌شود (!) كه شرح آن چنین است:

 رأیت بخط الشیخ الجلیل السیّد هاشم ، عن شیخه السید ماجد البحرانی ، عن الحسن بن زین الدّین الشهید الثانی ، عن شیخه المقدّس الأردبیلی ، عن شیخه علیّ بن عبدالعالی الكركی ، عن الشیخ علی بن هلال الجزائری ، عن الشیخ أحمد بن فهد الحلّی ، عن الشیخ علی بن الخازن الحائری، عن الشیخ ضیاء الدین علی بن الشهید الأول ، عن أبیه، عن فخر المحققین، عن شیخه العلامه الحلّی، عن شیخه المحقّق، عن شیخه ابن نما الحلّی، عن شیخه محمد بن ادریس الحلّی، عن حمزة‌الطوسی صاحب «ثاقب المناقب» ، عن الشیخ الجلیل محمد ابن شهر آشوب، عن الطبرسی صاحب الاحتجاج، عن شیخه الجلیل الحسن بن محمد بن الحسن الطوسی، عن أبیه شیخ الطائفة، عن شیخه المفید، عن شیخه ابن قولویه القمی، عن شیخه الكلینی، عن علی بن ابراهیم(عن أبیه ابراهیم) بن هاشم، عن احمد بن محمد بن ابی نصر البزنطی، عن قاسم بن یحیی الجلاء الكوفی، عن ابی بصیر، عن ابان بن تغلب البكری، عن جابر بن یزید الجعفی، عن جابر بن عبدالله الانصاری، عن فاطمة الزهراء بنت رسول الله، قال: سمعت فاطمة أنّها قالت: دخل علیَّ أبی رسول الله...18 و اینك چند نكته دربارۀ این سند

الف ـ تنها مستند سند مذكور، گفتۀ شیخ نورالدین عبدالله بحرانی(مؤلف عوالم العلوم) است كه بر فرض ثبوت، می‌گوید: «به خط سید هاشم بحرانی دیدم...»؛ ولی معلوم نیست چه كسی ضامن صحت تشخیص او در این كه آن خط، ضرورتاً خط سید هاشم بحرانی است، خواهد بود!

ب ـ سید هاشم بحرانی19 كه این سند منسوب به اوست، این حدیث را در كتابهای خود (تفسیر «البرهان» و «غایة المرام» ) نیاورده است، با این كه او در این كتابها به جمع احادیث همّت داشته است، نه ارزیابی و تصحیح آنها؛‌ بلكه آنچه او در این كتاب‌ها آورده، سنداً و متناً مخالف چیزی است كه این خط به او نسبت می‌دهد.

ج ـ بسیاری از محدّثان بزرگ شیعه، همچون: كلینی، طوسی، مفید، طبرسی و ابن شهر آشوب كه در این سلسله سند آمده‌اند، در كتب خود، حدیث كسا را به همان گونه‌ای آورده‌اند كه در این جزوه اشاره شد20 و مخالف متن حدیث كسای شایع است.

دـ سلسله سندی كه برای این حدیث در حاشیۀ عوالم ذكر شده، به قدری اشكال دارد كه اگر كسی كمترین اطّلاعی از علم رجال، داشته باشد، نادرست بودن آن را آشكارا تشخیص می‌دهد.21

هـ ـ متن حدیث، علاوه بر این كه مخالف همۀ‌ متنهای معتبر است، سستی‌هایی دارد كه بر اهل درنگ و دقت، پوشیده نیست.

پی نوشتها:

1. برای توضیح بیشتر، نگاه كنید به: اهل بیت در قرآن و حدیث، محمد محمدی ری شهری، قم: دار الحدیث.

2. نوشتۀ فخر الدین محمد بن علی نجفی معروف به شیخ طریحی، متولد نجف، متوفای: سال 1085قمری.

3. منتهی الآمال، شیخ عباس قمی: ج1، ص 527.

4. مفاتیح الجنان (خوش نویس: محمد رضا افشاری، ناشر: پیام آزادی)، ص 945(مقدمۀ بخش «ملحقات مفاتیح الجنان»)

5. نگاه كنید به: الخصال: ص 550، الغدیر: ج4، ص 40.

6. نگاه كنید به: بحارالأنوار: ج22، ص 245و 494، مجمع البیان: ج9، ص 44.

7. غذایی كه با آرد و روغن، درست می‌شود.(لسان العرب: ‌ج3، ص 291)

8. عبایی از بافته‌های مردم منطقۀ خیبر.

9. تفسیر الطبری: ج12، جزء 22، ص 7.

10. مسند ابن حنبل: ج10، ص 197، ح26659.

11. مسند ابن حنبل: ج10، ص 228، ح26808.

12. احزاب، آیۀ 33.

13. تفسیر الطبری: ج12، ص7.

14. الفصول المختارة: ص 53و 54

15. نگاه كنید به: اهل بیت در قرآن و حدیث: ج1، ص 34و 58.

16. نگاه كنید به: ذخائر العقبی: ص 57، الصواعق المحرقة: ص 144، ینابیع المودّة:‌ ج1، ص 323، أهل بیت فی آیة التطهیر: ص 51.

17. نگاه كنید به: پیش گفتار، ص 8.

18. عوالم العلوم: ج2، ص 930.

19. او سید هاشم بن اسماعیل كتكانی بحرانی است. در كتكان از نواحی بحرین به دنیا آمد و در سال 1107 قمری از دنیا رفت. تراجم نویسان، شخصیت علمی و عملی او را ستوده‌اند. او از شیخ حرّ عاملی اجازه نقل حدیث داشت. گفته شده: «او 75 كتاب تألیف كرد؛ اما نوشته‌هایش از غلو و سستی خالی نیست» . نگاه كنید به: أعیان الشیعة: ج10، ص 249، أمل الآمل: ج2، ص 341، ریاض العلماء: ج5، ص310، العلامه السید هاشم البحرانی، فارس تبریزیان.

20. برای نمونه: أمالی الطوسی: ص 263و 368، أمالی الصدوق: ص 381ـ 382، مجمع البیان: ج8 ص 559، و برای مطالعۀ گسترده‌تر همۀ نقل‌ها، نگاه كنید به: اهل بیت در قرآن و حدیث: ج1، ص 24ـ 37و 46ـ 69

21. نگاه كنید به: عوالم العلوم: ج2، ص 930(پانوشت دوم) .

منبع : دانشکده علوم حدیث

آثاري كه در اثبات « كتابت حديث در عصر رسول خدا ص » به رشته تحرير در آمده اند

آثاري كه در اثبات « كتابت حديث در عصر رسول خدا ص »

به رشته تحرير در آمده اند

تنظيم و تلخيص : عبدالله حمزه يي

الف) عامه :

1. « تدوين الحديث » كيلاني : در اثبات كتابت حديث در زمان رسول خدا ص .

2. « دراساه في حديث النبوي » اعظمي : مهم ترين اثر است در باب پيشينه كتابت حديث .

3. « السنه قبل التدوين » عجّاج : در بابا بررسي تدوين خديث در زمان رسول خدا ص و صحابه و تابعين و احاديث جعلي .

4. « علوم الحديث و مصطلحه » صبحي صالح : وي به اين نكتهتأكيد دارد كه مسلمانان نبايد منفعل باشند . منتظر ايجاد شبهه شوند بعد به آن پاسخ گويند .

 

ب) شيعه :

1. « تدوين الحديث عند الشيعه و الاماميه » مهدوي راد : در كتابت حديث در عهد رسول خدا ص و علت منع كتابت حديث و در فضائل علي ع .

2. « دراساه في الحديث و المحدثين » هاشم معروف حسني .

3. « علم الحديث » شانه چي .

4. پژوهشي در تاريخ شيعه .

 

* اولين كسي كه مخالف نظريه منع تدوين حديث در زمان رسول خدا ص نظر داد « رفعت فوزي » بود .

بررسي كتاب قرائت سرياني - آراني لوگزنبرگ

بررسي كتاب قرائت سرياني - آراني لوگزنبرگ

تهيه و تنظيم : عبدالله حمزه يي

1. وي كتابي نوشت با عنوان « قرائت سرياني - آرامي قرآن .

2. اين كتاب تحقيقي بود در مفردات قرآن اما نه تمام واژه هاي قرآن .

3. فرضيه ي لوگزنبرگ در اين كتاب : با ريشه يابي مفردات قرآن در زبان سرياني ، بسياري از نقاط تاريك متن قرآن روشن مي شود .

4. اين كتاب شامل بخش هاي زير بود :

الف) 10 فصل در ريشه شناسي متن قرآن با زبان سرياني - آراني .

ب) 7 فصل در رفع ابهام و پيچيدگي از برخي لغات قرآن .

ج) 1 فصل در جمع بندي .

5. تأكيد وي بر اين بود كه قرآن نخستين كتاب مدون به زبان عربي است چون جز پاره اي كتيبه هاي نبطي نزديك به زبان عربي اثر مكتوبي وجود ندارد .

6. روش لوگزنبرگ در تأليف كتاب :

الف) استفاده از تفسر طبري .

ب) استفاده از كتاب لسان العرب ابن منظور .

ج) تغيير كلمات قرآن با تغيير دادن جاي نقطه ها و جستجوي معاني آنها در زبان عربي .

 د)  تغيير كلمات قرآن با تغيير دادن جاي نقطه ها و جستجوي معاني آنها در زبان سرياني .

و) در نهايت در صورت عدم فهم معني واژه ، چنين نتيجه گيري مي كند كه اين لغت گرته برداري شده است .