مکتب تفکیک چیست ؟

تنظیم و ویرایبش : ع. حمزه یی

          مکتب تفکیک ( مکتب مشهد و مکتب معارف نیز خوانده می‌شود ) مکتبی در علوم مذهبی شیعی است که پیروانش بر تفکیک آموزه‌های فلسفی از روش‌های دین‌شناسی تأکید دارند . این مکتب منتج از آموزه‌های میرزا مهدی اصفهانی در مشهد شکل گرفت . عنوان مکتب تفکیک نخستین بار توسط محمدرضا حکیمی طی مقاله‌ای با همین نام در شمارهٔ ۱۲، سال نهم کیهان فرهنگی ، در اسفند ۱۳۷۱[۱] معرفی شد و شهرت یافت. پس از آن و در سال ۱۳۷۵ وی کتابی با همین نام منتشر کرد و در آن به تفسیر دیدگاه‌های این مکتب و معرفی بنیان‌گذاران آن پرداخت.[۲]



تفکیـکیون جریان غالب فکری در حوزه علمیه مشهد را تشکیل می‌دهند و چنان در اعتقـادات خود راسخند که امام خمینی ( از اساتید فلسفه اسلامی ) در سال ۱۳۵۸ به احترام حفظ وحدت عمومی حوزه مشهد و حاکمیت دینی ، از ادامه درس تفسیر قرآن خویش که در قالب برنامه «با قرآن در صحنه » از تلویزیون پخش می‌شد ، خودداری کرد . یا در دهه هفتاد شمسی با حضور آیت الله جوادی آملی ( فیلسوف دیگر حوزه علمیه قم ) در مشهد برای زعامت حوزه علمیه این شهر مخالفت کردند.[۳]

 

معرفی

مکتب تفکیک یکی از نظریات اسلامی است که در مشهد ایجاد شده‌است. بینانگذاران این مکتب بر این باورند که می‌بایست میان روش‌های مختلف دسترسی به حقایق جدایی انداخت. در حقیقت قائل به تفکیک روش‌های مختلف معرفت شناختی هستند.
               آنان به شدت به روش معرفتی ملاصدرا شیرازی می‌تازند و روش او را موجب خلط روشی شناختی می‌دانند . یکی از معروف‌ترین ایشان سید موسی زرآبادی است . این مکتب در گذشته به این نام خوانده نمی‌شد و بیشتر آنرا با عنوان مکتب فکری خراسان می‌شناختند . نام کنونی برای این روش از سوی محمدرضا حکیمی پیشنهاد شده و جا افتاده‌است . وی در مقاله‌ای در کیهان فرهنگی و سپس در کتاب مکتب تفکیک به روش و بینانگذارانش اشاره کرده‌است .

 

طرفداران این مکتب، آن را یک مکتب نوظهور نمی‌دانند بلکه مدعی هستند که این طریقه سلف صالح شیعه ، مانند ثقه الاسلام کلینی ، شیخ صدوق ، شیخ طوسی و سایر فقها و محدثین از قدمای شیعه است .

یکی از اتهاماتی که مخالفین این مکتب به آن وارد می کنند ، اخباری‌گری است در حالی که فقهای این مکتب کاملا گرایش اصولی دارند .

دربارهٔ مکتب تفکیک در سال‌های اخیر کتاب‌های چندی نوشته و منتشر شده‌است . برخی تنها به بیان سرگذشت و برخی دیگر به تحلیل مکتب اقدام کرده‌اند. به سال ۱۳۸۷ هم کتاب الهیات الهی یا الهیات بشری در این راستا از حکیمی انتشار یافت .
گفته می‌شود مکتب تفکیک در حدود سال ۱۳۴۰ خورشیدی در مشهد تأسیس شده و بنیان‌گذار آن ، میرزا مهدی غروی اصفهانی ، به حساب می آید .

غیر از افراد یاد شده آیت الله شیخ هاشم قزوینی ، آیت الله شیخ مجتبی قزوینی خراسانی و آیت الله العظمی میرزا حسنعلی مروارید را نام برد .

در حال حاضر زعامت این مکتب با آیت الله سید جعفر سیدان بوده و استاد محمدرضا حکیمی از افراد برجسته این مکتب است .

علامه شیخ علی ریاحی نبی و استاد مهدی نصیری نیز هر چند اختلاف نظرهایی با مبانی تفکیکی ها دارند اما به هر حال از طرف داران این مکتب به حساب می آیند .

پانوشت ها :

۱. کیهان فرهنگی ، سال نهم ، شماره ۱۲ ، اسفند ۱۳۷۱

۲. حکیمی : ۱۳۸۳ ، ص ۱۴ - ۵

۳. مشهد ، حاشیه نشین مقتدر علی اشرف فتحی ُ شهروند امروز ، شماره ۶۷

منابع :

* محمد رضا حکیمی ، مکتب تفکیک ، قم ، دلیل ما ، چاپ هشتم ۱۳۸۳

* منصوری، خلیل . آیت عرفان. قم: نشرلاهیجی، ۱۳۷۹

* اسلامی ، سید حسن ، رویای خلوص ، قم : صحیفه ی خرد ۱۳۸۳

* معرفی کتاب "صراط مستقیم: نقد مبانی مکتب تفکیک براساس تقریر .

* تقریر": http://www.majzob.info/fa/content/view/2910/169

* پایگاه اطلاع رسانی حجة الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمدحسن وکیلی.