نحوست ماه صفر ، آري يا خير ؟

از عبدالله حمزه يي 

            يكي از مشكلات جامعه ي اسلامي ايراني ما كه حقير از آن به « ضيق ايام » تعبير مي كنم و معتقدم ربطي به شريعت اسلام ندارد كثرت ايام نحوست و عزاداري و محدود شدن ايام شادي و چه بسا ايام عادي روزه مره است . و در پس همين تفكر عوامانه كار و تلاش و پيشرفت مسلمين به حداقل رسيده و نوعي ركود و وازدگي و درنتيجه عقب ماندگي در جوامع اسلامي را ايحاد شده است .

         اگر با ديدي متتبعانه و دقيق به تاريخ اسلام از عصر رسول خدا ص تا عصر ائمه طاهرين ع بيفكنيم در هيچ جاي تاريخ اسلام اينهمه ايام عزاداري و ذكر مصيبت و به تبع آن تعطيلي نداريم .

         ماه صفر نيز يكي از همين مقولات است . در بين عوام صفر به نحوست شهره گشته است . به واسطه ي همين نحوست بسياري از ما از انجام خيلي از كارها دست مي كشيم . آيا واقعاً ثفر نحس است ؟ بر اساس كدام روايت چنين تفكري در جامعه ي اسلامي ايراني ما ايجاد شده است ؟

           رئيس المحدثين شيخ صدوق در كتاب علل الشرايع اين حديث را به عنوان حدیثی مسند از ابن عباس آورده است که 

«عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص ذَاتَ یَوْمٍ فِی مَسْجِدِ قُبَا وَ عِنْدَهُ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَوَّلُ مَنْ یَدْخُلُ عَلَیْکُمُ السَّاعَةَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلَمَّا سَمِعُوا ذَلِکَ قَامَ نَفَرٌ مِنْهُمْ فَخَرَجُوا وَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ یُحِبُّ أَنْ یَعُودَ لِیَکُونَ أَوَّلَ دَاخِلٍ فَیَسْتَوْجِبَ الْجَنَّةَ فَعَلِمَ النَّبِیُّ ص ذَلِکَ مِنْهُمْ فَقَالَ لِمَنْ بَقِیَ عِنْدَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ إِنَّهُ سَیَدْخُلُ عَلَیْکُمْ جَمَاعَةٌ یَسْتَبِقُونَ فَمَنْ بَشَّرَنِی بِخُرُوجِ آذَارَ فَلَهُ الْجَنَّةُ فَعَادَ الْقَوْمُ وَ دَخَلُوا وَ مَعَهُمْ أَبُو ذَرٍّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُمْ فِی أَیِّ شَهْرٍ نَحْنُ مِنَ الشُّهُورِ الرُّومِیَّةِ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ قَدْ خَرَجَ آذَارُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ص قَدْ عَلِمْتُ ذَلِکَ یَا أَبَا ذَرٍّ وَ لَکِنِّی أَحْبَبْتُ أَنْ یَعْلَمَ قُومِی أَنَّکَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ .

           روزي پیامبر اکرم صلي الله عليه و آله در مسجد قبا در جمع عده اي از اصحابش فرمودند:  اولین کسی که هم اکنون بر شما وارد می شود، مردی از اهل بهشت است. پس چند نفر که این مطلب را شنیدند از یک در مسجد خارج شدند تا از در دیگر وارد شوند و اول کسی باشند که مستحق بهشت مي‌گردند.

         پیامبر که متوجه این موضوع شدند، به عده ای که در مسجد باقی مانده بودند، فرمودند: هم اکنون عده زیادی از در مسجد وارد می شوند، پس (از بين آنان) کسی اهل بهشت است که تمام شدن ماه آذار را به من خبر دهد.
          آن عده(اي كه با ورودشان مي‌خواستند خود را بهشتي كنند) برگشتند و وارد مسجد شدند در حالی که ابوذر در بین آن‌ها بود.
 
          پیامبر از آنان پرسید: در کدام ماه از ماه‌های رومی قرارداریم؟  تنها ابوذر عرض كرد: یا رسول الله از ماه آذار خارج شده ایم. پیامبر فرمود: ابوذر، این را می‌دانستم و لیکن دوست داشتم اصحاب من، مردی را که اهل بهشت است بشناسند.(*)

و اما نكاتي كه مي توان از اين حديث برداشت نمود : 

1. تقطيع حديث يكي از عوامل مهم ايجاد كج فهمي در محتواي حديث است . در اين حديث نسبتاً مشروح ، برخي حديث را تقطيع نموده اند و همين امر موجب برداشت غلط از حديث گشته است . عبارت « فمن بشرنی بخروج آذار فله الجنه » تنها بخشي از حديث است كه بدان بسنده شده است . 
2. آذار اصلا به معني ماه صفر نبوده و نام يكي از ماه هاي رومي است . 
3. در دلالت حديث و حتي ترجمه ي لفظي آن نيز تحريف صورت گرفته است چنانكه (آن حضرت فقط پرسيدند در کدام ماه از ماههای رومی قرارداریم؟ نه اينكه از كدام ماه خارج شده ايم؟!) 
4. موضوع در اين حديث اساساً ماه هاي سال نبوده بلكه سوالي است براي شناساندن آن فردي كه أهل بهشت است يعني ابوذر .  
5. بنا براين از حديث مشهور نمي توان نحوست ماه صفر را نتيجه گرفت .
  
(*)شيخ صدوق ، علل الشرايع ،مكتبه الداوري قم ، ج 1 ص 176